Đảo Astypalea: Mô hình đảo thông minh đầu tiên Địa Trung Hải

Từ năm 2021, đảo Astypalea của Hy Lạp trở thành phòng thí nghiệm thực tế cho dự án chuyển đổi xanh toàn diện — kết hợp giữa điện hóa giao thông, năng lượng tái tạo và dịch vụ di chuyển thông minh. Đây là dự án hợp tác giữa Chính phủ Hy Lạp và Tập đoàn Volkswagen, với mục tiêu trở thành mô hình tham chiếu cho hàng trăm hòn đảo nhỏ tại châu Âu và Địa Trung Hải.

1. Bối Cảnh: Từ Đảo Nhỏ Phụ Thuộc Diesel Đến Phòng Thí Nghiệm Xanh Của Châu Âu

Astypalea là hòn đảo thuộc quần thể Dodecanese ở Đông Nam biển Aegean, đón khoảng 36.000 du khách mỗi năm và có lịch sử lâu dài phụ thuộc vào máy phát điện diesel — hệ thống điện chỉ được lắp đặt vào cuối những năm 1960.

Dự án “Smart & Sustainable Island” bắt nguồn từ biên bản ghi nhớ được ký trực tuyến vào tháng 11/2020, giữa Thứ trưởng Ngoại giao Hy Lạp Konstantinos Fragoyiannis và CEO Tập đoàn Volkswagen Herbert Diess. Dự án ban đầu được thiết kế kéo dài sáu năm, với sự tham dự của Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis tại lễ khởi động chính thức năm 2021.

Tại sự kiện khởi động, CEO Volkswagen Diess tuyên bố: “Astypalea là phòng thí nghiệm tương lai của châu Âu trong việc loại bỏ sự phụ thuộc vào than lignite” và nhấn mạnh “những bài học rút ra sẽ giúp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang di chuyển bền vững và năng lượng xanh tại Hy Lạp.”

2. Ba Trụ Cột Của Dự Án

Điện Hóa Toàn Bộ Phương Tiện Giao Thông

Những phương tiện điện đầu tiên đưa vào sử dụng bao gồm chiếc xe cảnh sát điện đầu tiên của Hy Lạp, tiếp theo là xe cứu thương, xe của chính quyền địa phương và sân bay. Tập đoàn Volkswagen hỗ trợ dự án với các phương tiện từ các thương hiệu Volkswagen, Volkswagen Commercial Vehicles, Ducati và SEAT MÓ.

Đến năm 2023, hầu như tất cả xe ô tô mới đăng ký tại Astypalea đều là xe thuần điện — một bước tiến đáng kể so với thời điểm khởi động dự án năm 2021.

Phát Triển Năng Lượng Tái Tạo

Chính phủ Hy Lạp phát hành đấu thầu cho hệ thống năng lượng mới. Đến năm 2023, một công viên điện mặt trời mới cung cấp khoảng 3 megawatt điện xanh — đủ để cung cấp 100% nhu cầu sạc xe điện và hơn 50% tổng nhu cầu năng lượng của đảo.

Dịch Vụ Di Chuyển Thông Minh

Một trong những kết quả nổi bật nhất là ứng dụng AstyMOVE — nền tảng kỹ thuật số giúp người dân và du khách tiếp cận di chuyển bền vững. Qua ứng dụng này, người dùng có thể sử dụng dịch vụ AstyGO để thuê xe tay ga điện và xe đạp điện trong thời gian ngắn, cùng tùy chọn “taxi điện chia sẻ” khuyến khích nhiều hành khách sử dụng chung một chuyến.

Dịch vụ chia sẻ chuyến đi ASTYBUS đã được thiết lập tốt: 25% cư dân thường xuyên sử dụng dịch vụ này. Chỉ trong 12 tháng, ASTYBUS đã hoàn thành hơn 200.000 km phục vụ khách hàng.

3. Kết Quả Thực Tế và Đánh Giá

Dự án được theo dõi và đánh giá trong nhiều năm bởi các nhà nghiên cứu từ Đại học Aegean (Hy Lạp) và Đại học Strathclyde (Scotland). Khảo sát thực hiện theo hai đợt vào mùa đông 2022/2023 và mùa hè 2021, với tổng cộng 211 và 221 người tham gia.

Kết quả đánh giá ban đầu tích cực. Tuy nhiên, khảo sát cũng cho thấy chi phí là yếu tố quyết định chủ yếu trong việc chuyển sang xe điện tại Astypalea, trong khi hạ tầng sạc không còn được xem là rào cản.

Đây là điểm quan trọng cần lưu ý: dự án đang tiến triển tốt về mặt hạ tầng và dịch vụ, nhưng việc chuyển đổi hoàn toàn đội xe cá nhân sang điện vẫn gặp thách thức về chi phí với người dân địa phương — đặc biệt trong bối cảnh Astypalea là cộng đồng nhỏ với thu nhập hạn chế.

4. Vị Thế Quốc Tế và Tiếng Vang Truyền Thông

Chỉ trong vài năm, hòn đảo hẻo lánh này đã trở thành một trung tâm quốc tế nổi tiếng. Tờ La Repubblica (Ý) gọi Astypalea là thiên đường “bền vững sinh thái”, xếp hạng đây là hòn đảo tốt nhất để ghé thăm trong mùa hè tại Hy Lạp. Handelsblatt (Đức) ca ngợi tiến độ nhanh chóng của di chuyển bền vững trên đảo, mô tả đây là “phòng thí nghiệm của tương lai”.

CEO Volkswagen khi đó cũng gọi Astypalea là “bản thiết kế châu Âu” hướng tới tạo ra các nguồn năng lượng tái tạo xanh, và nhận định đây có thể là khu vực đầu tiên trên thế giới đạt được giao thông hoàn toàn không phát thải — thậm chí vượt qua Na Uy, quốc gia tiên phong về e-mobility vốn vẫn chưa đạt được điều này.

5. Tác Động Lan Tỏa và Triển Vọng Nhân Rộng

Dự án Astypalea là một phần trong chương trình năng lượng quốc gia trị giá 54 tỷ USD của Hy Lạp, trong đó dự kiến 11 tỷ USD đầu tư vào năng lượng tái tạo trong một thập kỷ tới và loại bỏ hoàn toàn các nhà máy điện than lignite vào năm 2028.

Thành công tại Astypalea cung cấp dữ liệu thực tiễn quan trọng để Hy Lạp xem xét áp dụng chiến lược tương tự cho các đảo khác. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quy mô nhỏ của Astypalea (khoảng 1.300 cư dân) là yếu tố thuận lợi đặc thù — việc nhân rộng sang các đảo lớn hơn sẽ đòi hỏi đầu tư và thời gian đáng kể hơn nhiều.

Kết Luận

Dự án Astypalea là ví dụ thực tế hiếm có về hợp tác công-tư thành công trong chuyển đổi năng lượng và giao thông. Với hạ tầng sạc không còn là rào cản, dịch vụ chia sẻ phương tiện được người dân chấp nhận rộng rãi và năng lượng mặt trời đã đáp ứng hơn 50% nhu cầu điện toàn đảo, Astypalea đang tiến gần hơn đến mục tiêu Net-Zero. Thách thức còn lại — chi phí xe điện với người dân — là bài học thực tế quan trọng cho bất kỳ mô hình nhân rộng nào trong tương lai.